De Kilsdonkse Molen

"Het was daar een alleraardigst geval. Aan de ene zijde van de Aa stond een ronde stellingkorenmolen met een onderslagrad, gebouwd in 1842. En aan de overzijde stond een vierkant hoog gebouw, waarin een olieslag, eveneens met een onderslagrad."

Citaat over de Kilsdonkse Molen uit 'Met de kuierstok langs de molens', molenpublicist A. Bicker Caarten, 1977.





Het verhaal van de Kilsdonkse Molen in Dinther start in de 14de eeuw als de molen een belangrijk onderdeel vormt van het natuurlandschap in het stroomdal van de Aa. Ook binnen de leefgemeenschap heeft de molen een belangrijke functie. De molen maakt namelijk het dagelijkse werk mogelijk voor boeren, bakkers en brouwers en verdient zo de kost voor de molenaar.

In het begin bestaat de Kilsdonkse Molen uit twee watermolens. Pas jaren later ontstaat de unieke combinatie van een watervluchtmolen met een watermolen. De ene molen, uitgerust met een wiekenkruis en een waterrad, maalt rogge en boekweit tot meel. In de andere molen wordt uit koolzaad spijsolie en veevoer geslagen. Totdat in 1880 op last van de overheid de waterraderen worden verwijderd. De raderen zorgen voor opstuwing van het water en daarmee wateroverlast voor de boeren in de omgeving. Toen kon alleen nog met windkracht koren worden gemalen. Later wordt ook het wiekenkruis vervangen door een oliemotor en wordt de molen door de jaren heen verder `gemoderniseerd`.

Het verval van de molens is ingezet en door het verlies van haar oorspronkelijke functies, worden de onderdelen van de molen langzaam aan een schim van wat zij ooit waren. Wat is overgebleven, is een deel van de romp van de korenmolen en het gebouw van de oliemolen. Daarentegen is de natuurlijke omgeving nauwelijks aangetast.

Onderzoek heeft uitgewezen dat meer dan voldoende gegevens en materialen aanwezig zijn om de unieke situatie van 1880 weer volledig te herstellen. Het verhaal van de Kilsdonkse Molen is dan ook nog lang niet ten einde. Sterker nog, met enthousiasme en gedragen door velen is gewerkt aan een luisterrijke wedergeboorte. In de periode van 2003 tot 2009 is het volledige project, dankzij vele subsidies, fondsen en sponsoren, in eendrachtige samenwerking met Waterschap Aa en Maas, gerestaureerd en gereconstrueerd. Op 8 mei 2009 zijn beide bijzondere molens door ZKH Prins Johan Friso weer in bedrijf gesteld. Daarmee is een cultuurhistorisch en industrieel uniek stuk erfgoed behouden gebleven voor volgende generaties.

In juni 2011 is het boek “De Kilsdonkse Molen, een uniek monument aan de Brabantse Aa” uitgebracht, waarin de geschiedenis, de restauratie, de toekomst en de relatie met de rivier uitgebreid is beschreven en geïllustreerd.

Stichting De Kilsdonkse Molen,
Dinther, gemeente Bernheze,
Juni 2011.